jeż
Nad Bugiem na Facebooku Nad Bugiem na YouTube Nad Bugiem na NK

Ocena użytkowników: 5 / 5

Gwiazdka aktywnaGwiazdka aktywnaGwiazdka aktywnaGwiazdka aktywnaGwiazdka aktywna
 

chachal

Kto to jest chachał?

Chachoł, Chochoł, Chachły, Chacheł, Chachłaczka to obraźliwe określenie osób posługujących się językiem ukraińskim, używana przez Rosjan i inne narody byłego Związku Radzieckiego a także rosyjskojęzycznych mieszkańców Ukrainy.

Nazwa pojawiła się w XIX wieku, prawdopodobnie pochodzi od tradycyjnej kozackiej fryzury - osełedca, nazywanego przez Rosjan "chachłem" - kogucim grzebieniem.

Czy wiecie, że istnieje język chachłacki?

To potoczne określenie różnych gwar wschodniosłowiańskich, używanych obecnie głównie przez ludność prawosławną zamieszkującą obszar wschodniej Białostocczyzny, zaliczanych najczęściej do dialektów języka ukraińskiego, różniących się jednak od niego wieloma cechami fonetycznymi i morfologicznymi i zawierających zazwyczaj liczne wpływy z sąsiednich języków: polskiego, rosyjskiego, białoruskiego.

Wśród językoznawców dominuje pogląd, iż pod pojęciem język chachłacki rozumieć należy:

  • gwary północnoukraińskie rozpowszechnione niegdyś na terytorium od rzeki Narew na północy aż do linii przebiegającej nieco na południe od Włodawy i Parczewa, gdzie gwary chachłackie przechodziły w gwary chełmskie i wołyńskie. Obecnie jednak większość użytkowników języka chachłackiego mieszka na północ od rzeki Bug, bardzo rzadko identyfikując się z narodowością ukraińską. Ponadto system fonetyczno-morfologiczny języka chachłackiego odróżnia go znacznie zarówno od języka ukraińskiego, jak i białoruskiego.

Czas sformowania się charakterystycznych cech języka chachłackiego przypada prawdopodobnie na XIV wiek. Na ukształtowanie się jego specyficznego systemu fonetyczno-morfologicznego (m.in.. takich cech charakterystycznych jak dyftongi w sylabach akcentowanych, depalatalizacja spółgłosek zębowych i wargowych przed e, ukanie i in.) miało wpływ peryferyjne położenie na pograniczu polsko-ukraińsko-białoruskim oraz przenikanie elementów ukraińskich gwar południowo-zachodnich na północ.

Badacz dialektów wsi w byłym powiecie radzyńskim S. Żelechowski już w 1884 roku wskazywał na upowszechnienie się wśród ludności terminu „język chachłacki” na określenie swej mowy. Sugerował on, iż nazwę tę przynieśli miejscowi chłopcy z armii carskiej, gdyż na podstawie używanego języka uznano ich tam za „chachłów”.

Nazwa „język chachłacki” jest popularna do dzisiaj wśród jego użytkowników i używana częściej niż jakiekolwiek inne określenia na miejscowe dialekty.

Osoby posiadające czynną znajomość tego języka zamieszkują dzisiaj zawarty obszar obejmujący wschodnią część powiatu bielskiego, zachodnią część powiatu hajnowskiego oraz wschodnią część powiatu siemiatyckiego i jeśli posiadają inną, niż polska świadomość narodową, określają się zazwyczaj jako Białorusini. Wyniki Narodowego Spisu Powszechnego z 2002 roku wskazują, iż ludność zamieszkała na terytorium gwar chachłackich stanowi około 75% liczebności obecnej białoruskiej mniejszości narodowej.

Teksty w języku chachłackim ukazują się sporadycznie w takich pismach mniejszości narodowych jak Nad Buhom i Narwoju oraz Czasopis.

W języku tym pisali niektóre swoje utwory m.in. Mikołaj Janczuk, Stepan Sydoruk, Jan Kiryziuk, Jerzy Hawryluk, Eugenia Żabińska.

Nurt postulujący skodyfikowanie gwar chachłackich jako odrębnego języka podlaskiego reprezentuje białoruski dziennikarz Jan Maksymiuk

 

O języku chachłackim pisze bardzo ciekawie Romuald Szudejko:

"...chachoł (żartobliwie; pogardliwie) to kark: „Ździebko my podyskutowali, a zaś miglanca chrupłem za chachoł, świgłem go na schody. Najlepiej byłoby wziąć babę za chachoł, wsadzić do skrzyni i wywieźć razem ze śmieciami za miasto. Dezertera pierwszy bym złapał za chachoł i pod murek. A gdybym wziął smarkulę za chachoł i …. Wziena mnie za chachoł i wypkła na dwór.

W okolicach Poznania chachłami (obelżywie) do dzisiaj nazywa się osobę przybyłą ze wschodu.

Współcześnie funkcjonuje określenie „język” chachłacki traktowany jako kreol powstały z połączenia języka ukraińskiego z sąsiednimi językami lub lokalnymi gwarami, używany na wschodnich terenach współczesnej Polski (głównie na Podlasiu), na zachodniej Ukrainie i w niektórych rejonach Azji Środkowej.

 

Potocznie jest rozumiany i znaczy tyle, co:

„pisać i mówić byle jak”.

Zwyczajowo gwary chachłackie są w Polsce lokowane jako relikt ludności prawosławnej na północ od Bugu i ludności rzymskokatolickiej na południe od Bugu – obejmując ludność środkowego i południowego Podlasia wokół Siemiatycz i Białej Podlaskiej aż do Włodawy i Chełma. Czynną znajomość chachłackiego mają wyłącznie osoby starsze, choć w mowie potocznej można spotkać do dzisiaj zapożyczenia także w młodym pokoleniu na wsi.

Cały problem pojawia się na tzw. pograniczu wschodnim Polski od czasów Unii w Krewie i powstającej mieszaniny narodowościowo-językowej, jest związany z osadnictwem na tych terenach od XIV w. i traktem Wilno-Brześć-Lublin-Kraków oraz do Krakowa od Bizancjum.

„Język” chachłacki kształtował się zatem z wpływów i konieczności komunikacyjno-interpersonalnych od języka staroruskiego, starobiałuruskiego; ze względów narodowościowych: ukraińskiego, łemkowskiego, bojkowskiego, wołoskiego.

Często też  był określany jako „ruski”, mylony współcześnie jako rosyjski. Termin Rusini” albo inaczej „Rusacy” to kilka wschodniosłowiańskich narodów lub grup etnicznych obejmujący: Rosjan (Wielkorusów i Wielkorosjan), Ukraińców (Małorusinów, Małorosjan), Białorusinów i tzw. Rusinów Karpackich: Łemków, Wenchrinów, Zamieszańców, Rusinów Szlachtowskich, Bojków, Hucułów, Wierchowińców, Rusinów Panońskich i Poleszuków.

Samo słowo „Rusini” (także Ruś, ruski) pochodzą najprawdopodobniej od ugrofińskiego wyrazu Ruotsi, które znaczy „wojownik, mieszkaniec pobrzeża” – Finowie do dzisiaj tak nazywają Szwedów. Niezależnie od tego terminem „Rusini” określano mieszkańców księstw ruskich, ziem ruskich w Wielkim Księstwie Litewskim oraz ziem ruskich włączonych do Korony po zajęciu Rusi Czerwonej i po Unii Lubelskiej.

Rusinami nazywano także w Rzeczypospolitej wyznawców prawosławia i obrządku greckokatolickiego, niezależnie od ich pochodzenia i używanego języka. Na tym tle „Rosjanie’ to zhellenizowana nazwa Rusinów.

Można zgodzić się z niektórymi twierdzeniami, że „język chachłacki” zwany też przez część badaczy (szczególnie w okresie międzywojennym) jako rusiński – „tutejszy” rozumiany jest jako mieszanina języka polskiego i ukraińskiego oraz i innych języków wschodnich (dialekt północno-ukraiński z zapożyczeniami polskimi). Posługiwała się nim tutejsza, podlaska ludność, która nazywana była Rusinami.

W większości język gwara chachłacka w zwrotach językowych jest do dzisiaj zrozumiała dla przeciętnego Podlasiaka. Może znaczyć o znaczących wpływach języka polskiego, np.

  • kde ty buł; gdzie byłeś
  • kda chodysz; gdzie idziesz
  • za czem pryszoł; po co przyszedłeś
  • kuda była;gdzie byłaś
  • idy w kibinimater; idź w cholerę 

W kategoriach dnia dzisiejszego można jeszcze spotkać „głęboko na wsi” nazewnictwo rzeczy, rzeczowniki, których pierwowzory są pochodną z różnych języków wschodniosłowiańskich np.

  • nypawka – półka,
  • harszyniec – utracjusz,
  • kłunia – stodoła,
  • soroczka- koszula,
  • nohawici – spodnie,
  • hreczka- gryka,
  • porosiata – prosięta,
  • doczka – córka,
  • brukwa – brukiew,
  • bajstruk – dziecko nieślubne,
  • czereda – duża ilość,
  • chworost – chrust,
  • chłopeta – dorosły mężczyzna,
  • cywka- cewka,
  • ćwirkun – świerszczyk,
  • dychawica – astma,
  • dziża – dzieża,
  • galeszni – nogawki,
  • holopa – noga,
  • hurba – zaspa śnieżna,
  • holaka – gałąź,
  • koszuta – igliwie sosnowe,
  • kwacz – pędzel ze szmat,
  •  kwoktucha – kwoka,
  • łonka – łąka,
  • mołokita – gałazki wikliny,
  • merwa – drobne odpady ze słomy itd.
Można też rozpoznać określone zwroty (z czasownikami) np.
  • szczo robisz; co robisz
  • idi priniesi; idź przynieś
  • klicz (wołaj);
  • ty baczyw; widziałeś
  • wrze bude; już będzie
  • skazaw; powiedzieć
  • ne zaczypajte; nie zaczepiajcie
  • podiwisia (podziwiaj);
  • prenoczowati; przenocować
  • poszow; wynoś się
  • howoryti; rozmawiać
  • kinut; rzucić
  • idi chutko (prędko);
  • jisz (jedz).
Zwroty przymiotnikowe, określenia:
  • bielejszy,
  • bezuchi,
  • czerepiany (garnek gliniany),
  • chitry, chytry
  • dożdżewać,
  • durnowaty, głupi
  • grubij, gruby
  • głuchi, głuchy
  • kołowaty, zakręcony, zamyślony
  • krowiaczy,
  • liszni,  itd.
„Chachł” – „chłop” najczęściej używane w stosunku do biedoty wiejskiej (chłopskiej). Stąd utarte negatywne znaczenie określenia jako kogoś gorszego, jako grupy społecznej stojącej najniżej w hierarchii klasowej. Tak jeszcze przed II wojna światową na Podlasiu mówili chłopi z jednej wsi (miejscowości) na tych z drugiej „gorszej”.

źródła:http://forum.hetalia.com.pl/viewtopic.php?t=1279
Mobilny Logopeda Hrubieszów

Gospodarstwo Agroturystyczne POLANKA

Napisz artykuł

I Ty możesz współtworzyć ten portal! Przygotuj artykuł,
prześlij do nas, a my
umieścimy go na stronie.

Zaprzyjaźnione

Wszystkich odwiedzających naszą witrynę zapraszamy również do skorzystania z kwater agroturystycznych w Beskidzie Sądeckim.

Zapraszamy na zabiegi mezoterapii w Krakowie oraz ipl fotoodmładzania do Gabinetu Dermatologii Estetycznej i Kosmetologii Dermedika.

Twórz portal razem z nami

I Ty możesz współtworzyć ten portal! Przygotuj artykuł, prześlij do nas, a my umieścimy go na stronie.

Dodaj swoją cegiełkę wiedzy o regionie! Zapraszamy do współpracy!

Kontakt

Zadaj pytanie administratorom:

  • jeżeli znalazłeś błąd na stronie
  • lub chcesz opublikować u nas swój artykuł o regionie
  • a może masz inne pytania lub problemy

Wszelkie prawa zastrzeżone, kopiowanie zabronione. © 2009-2010 www.nad-bugiem.com.